Comisiwn Richard
Pwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Materion a chwestiynau ar gyfer ymgynghori

CYFLWYNIAD GAN UNDEB CENEDLAETHOL
MYFYRWYR CYMRU

Mae angen i'r Cynulliad fod yn bendant a diamwys yn ei rô1 o gynrychioli pobl Cymru. Dylai'r rhychwant materion sydd o fewn i'w faes adlewyrchu amrywiaeth y pryderon sydd gan bobl Cymru. Ni ddylai San Steffan ohirio na llyffetheirio gallu'r Cynulliad i weithredu newidiadau. Roedd y trafodaethau ynglyn A ffioedd cyflenwi yn enghraifft o sefyllfa fel hyn a adawodd y cyhoedd yng Nghymru yn siomedig.

Dylai systemau creu polisi San Steffan i gyd a fydd yn cael effaith ar Gymru fynd trwy broses o ymgynghoriad trylwyr gyda'r Cynulliad, er mwyn sicrhau ystyriaeth lawn o'r safbwynt Cymreig yn ogystal a democratiaeth.

Mae maint y Cynulliad yn ddigonol, ac mae ei faint cymharol fach yn gwneud Aelodau'r Cynulliad yn fwy hygyrch nag Aelodau Seneddol. Mae hyn yn agwedd gadarnhaol o safbwynt ein mudiad, ac mae wedi golygu ein bod wedi gallu gweithio'n glòs gyda nifer o Aelodau'r Cynulliad a Gweinidogion ar f_aterion o gryn bwys i fyfyrwyr. Mae ei faint hefyd yn gwneud cyfathrebu rhwng UCMC a'r Cynulliad yn haws, sy'n cyfrannu at fwy o effeithlonrwydd.

Mae'r dull o ethol y Cynulliad yn broses teg a chwbl ddemocrataidd sy'n cynrychioli holl feddiannau Cymru. Mae democratiaeth wrth wraidd ein hegwyddorion fel mudiad ac o'r herwydd, mae iddo gryn arwyddocâd.

Mae'r cyd-drafodaethau cyfredol ar ffioedd cyflenwi (a all Cymru eithrio sefydliadau AU Cymru rhag codi ffioedd cyflenwi yng ngoleuni Papur Gwyn yr Adran er Addysg a Sgiliau) yn amharu ar ein haelodau mewn ffordd allweddol a hollbwysig. Nid yw pwerau wedi cael eu datganoli yn y meysydd canlynol:

1) Cyllido myfyrwyr

2) Pwerau codi trethi.

Golyga hyn y gall myfyrwyr AB, sef dwy ran o dair o'n haelodaeth, ail-ystyried gwneud cais am le mewn prifysgol, neu yn wir parhau gyda'u haddysg i mewn i AU o gwbl.

Gall pwerau deddfwriaeth eilaidd y Cynulliad wneud ein gwaith ni yn llawer anoddach mewn rhai sefyllfaoedd. Er gwaethaf cael cefnogaeth AC ynlyn I rhai materion, dim and man newidiadau a ellir eu gwneud. Mae hyn wedi dod yn amlwg yn ein loliiau o'r Cynulliad ar faterion yn ymwneud â chyllido myfyrwyr. Mae hyn hefyd yn gwneud y broses o ddwyn pwysedd er mwyn ceisio creu newidiadau yn fwy biwrocrataidd a hirfaeth, oherwydd fod yno ddau rwystr i ni fel loiwyr i'w goresgyn (h.y. y Cynulliad yn gyntaf ac yna San Steffan yn nes ymlaen). Er y gall cadw rhywfaint o bellter rhwng y Cynulliad a Llywodraeth y DU arwain at newid cadarnhaol yng Nghymru, yn benodol cyflwyno Grantiau Dysgu'r Cynulliad y llynedd, buasai'n gadarnhaol a manteisiol dros ben i UCMC pe bai'r Cynulliad yn cael pwerau i greu deddfwrieath gynradd. Buasai hyn y osgoi problemau a achosir gan oedi mewn taliadau o GDC i fyfyrwyr yng Nghymru, er enghraifft, a phenderfyniad yr Adran er Gwaith a Phensiynau i ystyried y grantiau hyn fel incwm, sydd wedi effeithio ar fudd-daliadau llawer o fyfyrwyr. Cyfrannodd y ffactorau hyn at galedi myfyrwyr ac er iddynt gael eu datrys yn y pen draw, ‘roedd yr amser a gymerwyd i ddatrys y materion hyn yn annerbyniol’.

Oherwydd ei bwerau cyfyngedig mewn rhai meysydd, gellid gweld y Cynulliad fel haen o fiwrocratiaeth i weinyddu penderfyniadau a wneir yn San Steffan. Nid yw hwn yn broses cwbl ddemocrataidd a gall adael pobl yn teimlo'n rhwystredig pan na ellir mynd i'r afael â materion pwysig nad ydynt o fewn i bwerau'r Cynulliad. Yn y pen draw, gall hyn effeithio'n negyddol ar fywydau pob-dydd grwpiau o bobl yng Nghymru. Mae'r rhwystredigaeth yma yn amlwg ymhlith ein haelodaeth oherwydd na all y camau hynny a wneir o ganlyniad i'n gwaith ymgyrchu fynd yn ddigon pell mewn meysydd lle mae angen mawr am newidiadau sylweddol, e.e. cyllido myfyrwyr ar gyfnod o ddyledion enfawr ymhlith myfyrwyr. Y gobaith yw y bydd y cyddrafodaethau presennol ynglyn â datganoli pwerau dros gyllido AU yn llwyddiannus, gan arwain at ddatrys y sefyllfa hon.

Pe bai'r Cynulliad yn ennill mwy o bwerau i lunio deddfau, nid yw yn anorfod y byddai rhaid ei ailstrwythuro ar ffurf Senedd, and pe bai pwerau deddfwriaethol cynradd yn cael. eu datganoli, a fyddai'n gwrth-ddweud Deddf Llywodraethu Cymru, yna byddai creu model Seneddol yn anghenrhaid. Pe bai hyn y digwydd , yr anghenion (h.y. pwerau wedi eu datganoli) fyddai'n penderfynu'r strwythur yn hytrach na'r ffordd arall o gwmpas, er mwyn sicrhau fod y system newydd yn gweddu'n gywir i Gymru. Serch hynny, dylid cadw safon uchel o ran tryloywder a hygyrchedd. O safbwynt ein mudiad ni, dylid gwneud ymdrech i godi'r safon yma er mwyn osgoi ansicrwydd e.e. diffyg gwybodaeth a ddaeth i law hyd yma ynglyn â'r cyd-drafodaethau sy'n cael eu cynnal rhwng y Cynulliad a'r Llywodraeth y DU ar ddatganoli cyllido myfyrwyr. Mae'r ffordd gyfwynebol o weithredu sy'n gysylltiedig â'r model Seneddol yn anorfod. 'Rydym yn awyddus i Lywodraeth Cynulliad Cymru gymryd rheolaeth dros ariannu cyhoeddus ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, gan felly arwain at lefel uwch o drafodaeth wleidyddol.

Byddai gwrthdaro yn ganlyniad anorfod i drafodaethau dwysach. Byddai mwy o dryloywder a hygyrchedd yn amlwg yn fanteisiol, and gallai hyn arwain at angen am fwy o staff a swyddfeydd.

Mae yno gryfderau a gwendidau i'w hystyried wrth edrych ar y berthynas yma. Mae cadw'r Swyddfa Gymreig wedi arwain at gyd-drafodaethau rhwng Peter Hain a Charles Clarke er budd AU yng Nghymru, a gellir gweld yr haen ychwanegol o drafodaeth fel modd o wneud y broses yn un mwy trylwyr. Anfantais hyn, serch hynny, yw'r cynnydd mewn biwrocratiaeth ac oedi mewn llunio penderfyniadau ar faterion sydd o bwysigrwydd mawr, e.e. ffioedd cyflenwi a datganoli pwerau dros gyllido AU yng Nghymru. Gall diffyg cyfathrebu rhwng San Steffan a Chaerdydd hefyd greu dryswch weithiau. 'Roedd hyn yn arbennig o amlwg yn dilyn cyflwyno Grant Dysgu'r Cynulliad, a phenderfyniad yr Adran er Gwaith a Phensiynau i ystyried y grant fel incwm.

Mae felly yn hanfodol bwysig fod cyfathrebu effeithlon yn digwydd er mwyn atal sefyllfaoedd fel y rhain rhag codi yn y dyfodol. Byddai trosglwyddo pwerau deddfwriaethol cynradd i Gaerdydd yn datrys y mater hwn, a byddai'n ddigon hawdd gwella effeithlonrwydd a chyfathrebu o fewn i sefydliad cymharol fach fel y Cynulliad. Byddai symleiddio'r broses o lunio penderfyniadau yn Ileihau biwrocratiaeth ac yn ei gwneud yn haws i wneud y newidiadau sydd eu hangen.

Pe bai'r Cynulliad yn cael yr hawl i lunio deddfau cynradd, gallai olygu fod AS Cymru yn cael eu gweld fel haen arall o fiwrocratiaeth. A bod yn realistig, dylid cynnal y status quo gyda Chymru yn cael mwy o gyfraniad i faterion y DU yn San Steffan.

Ni ddylai fod yno unrhyw leihad yn rô1 Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Mae ei rôl o fewn i Gabinet y DU yn un pwysig, a dylai hwn barhau er mwyn sicrhau fod buddiannau Cymru yn cael eu cynrychioli yn San Steffan. Mae'r ffaith fod ganddo le o fewn i'r Cabinet yn rhoi lais cryf i Gymru ac yn sicrhau fod materion sy'n perthyn i Gymru yn cael eu mynegi'n effeithlon.

Pe bai yno raniad mwy eglur rhwng Cymru a Lloegr o ran datblygiad a gweithredu polisi, byddai hyn yn effeithio i raddau ar waith UCM DU. Byddai rhaid i Gymru fel rhanbarth ganolbwyntio'n fwyfwy ar ymgyrchoedd a fyddai and yn berthnasol i Gymru, yn hytrach na materion sy'n berthnasol i Gymru a Lloegr.

Gallai rhaniad eglurach hefyd leihau dryswch trwy symleiddio'r prosesau biwrocrataidd a chyfathrebu, gan felly gynyddu effeithlonrwydd ac osgoi oedi. Mae hunan-reolaeth hefyd yn ffactor y dylid ei ystyried. Mae traean o blant Cymru yn cael eu geni i dlodi. Ni chaiff y weledigaeth o 50% yn cyfranogi mewn AU ei gwireddu os caiff cydraddoldeb cyfle ei wadu o'r crud. Dylai Cymru ystyried ei pholisiau ei hun, yn seiliedig: ar ddealltwriaeth o hanes, diwylliant a daearyddiaeth y wlad.

Dylid gwerthuso costau a manteision symud tuag at ffurf gwahanol o ddatganoli yng Nghymru ar sail angen trwy gadw mewn cof cyflwr cymdeithasol-economaidd presennol boblogaeth Cymru a'r lefelau o galedi sy'n effeithio ar ei myfyrwyr. Byddai cael llai o fiwrocratiaeth a datganoli pwerau deddfwriaethu uniongyrchol i'r Cynulliad er mwyn eu galluogi i wneud y newidiadau angenrheidiol yn fanteisiol, er na ellid barnu gwir effeithiau'r camau hyn hyd yn nes ymlaen. Er enghraifft, byddai pwerau deddfwriaethu dros AU yng Nghymru yn caniatau i'r Cynulliad weithredu mwy o'r 54 o argymhellion a wnaethpwyd yn Adroddiad Rees, ond rhaid i'r ewyllys i wneud hynny fod yno yn y lle cyntaf.

Y prif fantais y dylid ei ystyried fel rhan o'r gwerthusiad hwn yw hunan-reolaeth yng nghyd-destun y DU. Mae hyn y cynnwys cyfleoedd cyfartal, cynhwysiad cymdeithasol, targed o 50% o'r boblogaeth yn cyfranogi mewn AU yng Nghymru, a diddymu tlodi yng Nghymru. Byddai rhoi digon o bwerau i'r Cynulliad roi mwy o ystyriaeth i'r holl werthoedd a'r amcanion hyn yn gwella bywydau yn un rhan o ddeuddeg o'r boblogaeth (h.y. myfyrwyr) yn aruthrol. Ffactorau eraill i'w hystyried yw ad-drefnu llyfn o AU Cymru yng ngoleuni 'Cyrraedd yn Uwch' a'r Wad sy'n Dysgu' ac argymhellion ar gyfer mwy o gydweithredu rhwng colegau a'r posibilrwydd o uno sefydliadau. Dylai fod modd cwblhau'r ad-drefnu heb golli unrhyw swyddi a heb osod myfyrwyr dan fwy o bwysedd yn nhermau cyllid a lles.

Mae ansicrwydd ynglyn â ffynonellau ariannu yn fater o bryder i UCMC ar hyn o bryd. Byddai datganoli mwy o bwerau i'r Cynulliad o ran cyllido myfyrwyr yn golygu y gellid cymryd camau sylweddol tuag at leihau caledi myfyrwyr, a chyrraedd tuag at y nod o wneud Cymru yn wirioneddol wlad sy'n dysgu trwy annog dysgu gydol oes a lleihau'r cysgod o ddyled.